โรงเรียนสาธิต วิทยาลัยการศึกษาปทุมวัน ตั้งขึ้นโดย ม.ล. ปิ่น มาลากุล เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2496 โดยมีวัตถุประสงค์ให้โรงเรียนเป็นคล้าย ๆ ห้องปฏิบัติการฝึกสอนของนิสิตวิทยาลัยวิชาการศึกษาปทุมวัน เมื่อเริ่มเปิดการสอนครั้งแรก เปิดการสอนชั้นมัธยมปีที่ 1 และมัธยมปีที่ 4 โดยมีอาจารย์เต็มสิริ บุณยสิงห์ (ยศในขณะนั้น) เป็นอาจารย์ใหญ่คนแรก และมีอาจารย์รุ่นแรก ดังนี้ คือ อาจารย์เกษร ผดุงรศ สอนภาษาอังกฤษ อาจารย์สมชัย หงษ์ทองคำ สอนวิทยาศาสตร์ อาจารย์สมหมาย ขจรทรัพย์ เป็นนายทะเบียน ต่อมาอาจารย์เต็มสิริ บุณยสิงห์ ได้รับทุนไปเรียนต่อ ณ สหรัฐอเมริกา ม.ล.ปิ่น มาลากุล จึงได้แต่งตั้งให้อาจารย์สมจิตต์ ศรีธัญรัตน์ รักษาการณ์อาจารย์ใหญ่ และต่อมาก็ดำรงอาจารย์ใหญ่ ตั้งแต่ พ.ศ. 2468 จนกระทั่งเกษียณอายุราชการ ในระยะแรกที่ตั้งโรงเรียนใหม่ ๆ อาจารย์ มีเพียง 4 คน นักเรียนมีเพียง 2 ชั้น         ต่อมาเมื่อเวลาผ่านไป โรงเรียนสาธิตแห่งแรกที่ตั้งขึ้นเป็นที่นิยมของผู้ปกครองจำนวนนักเรียนมากขึ้น และจำนวนอาจารย์ก็เพิ่มมากขึ้น เพื่อให้สามารถทำหน้าที่ทั้งทำการสอน นิเทศนิสิตและดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิด ซึ่งประเด็นสุดท้ายนี้เป็นที่นิยมชมชอบของผู้ปกครอง หมวดวิชาสังคมศึกษาเป็นหมวดวิชาที่สำคัญหมวดวิชาหนึ่ งนอกจากหมวดวิชาคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ภาษาอังกฤษและภาษาไทย หัวหน้าหมวดวิชาสังคมคนแรกคืออาจารย์วลัยรัตน์ อติแพทย์ ซึ่งเป็นทั้งหัวหน้าหมวดภษาไทยและสังคมศึกษา ต่อมาอาจารย์ผกา แสงสุวรรณ ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าหมวดสังคมศึกษา ในระยะแรก ๆ อาจารย์ในหมวดสังคมศึกษามีน้อยมาก จำเป็นต้องขอให้นิสิตจากวิทยาลัยการศึกษาซึ่งเรียน วิชาเอกสังคมศึกษามาสอนวิชาศีลธรรม ซึ่งอาจารย์สอนสนุกมาก อาจารย์สุวัฒน์ สังขะสาโรช สอนวิชา หน้าที่พลเมือง อาจารย์สุจิตร หนุนภักดี สอนภูมิศาสตร์ อาจารย์สุคนธ์ แสงศิลป์ฉาย สอนวิชาประวัติศาสตร์ ถึงแม้นว่าในขณะนั้นในหมวดจะมีอาจารย์จำนวนน้อย แต่ก็ทำหน้าที่สอนเต็มที่และดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิดและเป็นที่รักของนักเรียน         ต่อมาอาจารย์ ผ.ศ. ผกา แสงสุวรรณ ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นอาจารย์ใหญ่ ในหมวดสังคมศึกษาจึงได้มีการเลือกตั้งหัวหน้าวิชาใหม่ ปรากฏว่าคะแนนเท่ากัน 2 ท่าน คืออาจารย์อาภรณ์ ชมเชิงแพทย์และอาจารย์นัยนา หงษ์ทองคำ อาจารย์ผกา แสงสุวรรณ หัวหน้าหมวดคนเก่าจึงได้ตัดสินให้อาจารย์อาภรณ์ ชมเชิงแพทย์ เป็นหัวหน้าวิชาก่อนเพราะอาวุโสกว่า ต่อมาเมื่ออาจารย์อาภรณ์ ชมเชิงแพทย์ดำรงตำแหน่งครบ 2 ปี อาจารย์ผกา แสงสุววณ ก็ให้อาจารย์นัยนา หงษ์ทองคำ เป็นหัวหน้าหมวด ตั้งแต่ พ.ศ. 2538 เป็นต้นมาจนกระทั่งปี พ.ศ. 2547 อาจารย์พิพรรธพร กาทองได้รับเลือกตั้งให้เป็นหัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ท่านทำงานด้วยความกระฉับกระเฉงและมีความคิดโึครงการใหม่ ๆ มาปรับปรุงหมวดสังคมศึกษาอยู่เสมอ ต่อมาในเดือนกันยายน ผ.ศ. วัฒนา จูฑะพันธ์ ผู้อำนวยการ เกษียณอายุราชการ ผู้อำนวยการคนใหม่คืออาจารย์พิทักษ์ เสงี่ยมสิน อาจารย์ พิพรรธพร กาทอง ได้รับตำแหน่งใหม่เป็นรองผู้อำนวยการฝ่ายส่งเสริมศักยภาพนักเรียน จึงต้องมีการเลือกตั้งหัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้ฯ กันใหม่ และอาจารย์ศุภาณัฐ (นัยนา) หงษ์ทองคำ ได้รับการเลือกตั้งเป็นหัวหน้ากลุ่มฯ อีกครั้งหนึ่ง ผลงานที่ทางหมวดวิชาสังคมศึกษาภาคภูมิใจมากที่สุดก็คือ การที่ ด.ช. จารุพล สถิรพงษสิทธิ ตอบปัญหาธรรมชนะเลิศในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ได้รับพระราชทานรางวัลจากสมเด็จพระสังฆราชสกลมหาสังฆปรินายก (เจริญ สุวัฑฒโณ) ในปีการศึกษา 2544 ซึ่งนักเรียนที่เรียนเก่งแต่จะสนใจทางด้านธรรมะ จนกระทั่งศึกษาและเข้าแข่งขันจนได้รับรางวัลเช่นนี้หาได้ยาก ทั้งนี้ทั้งบิดา มารดา เอาใจใส่ให้นักเรียนสนใจศึกษาธรรมะ อาจารย์ที่ดูแลพาไปแข่งขันทุกครั้งคืออาจารย์รัสมีจันทร์ ศรีรัตน์ ซึ่งเป็นศิษย์เก่าของโรงเรียนสาธิตด้วยเช่นเดียวกัน