21. อพฺยาปชฌํ สุขํว โลเก
ความไม่เบียดเบียนเป็นสุขในโลก

• ความสุขเกิดจากความสงบ
• ความสงบเกิดจากการไม่เบียดเบียน ซึ่งกันและกัน
• ความไม่เบียดเบียนกัน เกิดจากการตั้งอยู่ในศีลธรรม
• ศีลธรรมเกิดจากการฝึกปฏิบัติให้มีในใจ
• ความสุขเกิดจากการไม่มีสงคราม
• ความสุขเกิดจากการให้เกียรติซึ่งกันและกัน
• ความสุขเกิดจากความเมตตาเอื้ออาทร ซึ่งกันและกัน
• โลกที่เต็มไปด้วยการเบียดเบียน จะไร้ซึ่งความสงบสุข
• โลกที่เต็มได้ด้วยสงคราม ความสงบจะไม่เกิดขึ้น
• โลกที่ขาดเมตตาธรรม ย่อมเป็นที่ที่ไร้ซึ่งความสงบสุข

22. สุจฺจํ เว อมตา วาจา
คำสัตย์จริง เป็นสิ่งไม่ตาย
ความจริงเป็นสิ่งไม่ตาย แต่คนพูดความจริงอาจมีสิทธิ์ตายได้ทุกเมื่อ ถ้าไม่รู้จักกาลเทศะในการพูด

• ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่ตาย
• ความจริงเป็นสิ่งที่ต้องอยู่คู่โลกตลอดไป
• ความจริงเป็นสิ่งที่ไม่มีใครสามารถปฏิเสธได้
• ความจริงเป็นสิ่งที่ทุกคนต้องยอมรับ
• ความจริงเป็นสิ่งสากล
• ความจริงเป็นสิ่งที่สามารถพิสูจน์ได้
  แต่การพูดความจริงนั้นต้องดูเวลา
• การพูดความจริงต้องดูบุคคล

23. นตฺถิ สนฺติ ปรํ สุขํ
สุขอื่นยิ่งกว่าความสงบ ไม่มี

• ครอบครัวใด มีความสงบ ครอบครัวนั้น ย่อมมีความสุข
• หน่วยงานใด มีความสงบ หน่วยงานนั้น ย่อมมีความสุข
• องค์กรใด มีความสงบ องค์กรนั้น ย่อมมีความสุข
• สถาบันใด มีความสงบ สถาบันนั้น ย่อมมีความสุข
• ประเทศใด มีความสงบ ประเทศนั้น ย่อมมีความสุข
• ความสงบจึงเป็นบ่อเกิดแห่งความสุข ของสังคมและโลก
• ที่ที่มีความสงบ คือที่ที่ปราศจากการเบียดเบียน
• ที่ที่ปราศจากการเบียดเบียน ย่อมนำมาซึ่งความสงบสุข
• สงบกาย สงบวาจา และสงบใจ

24. อโรคยปรมา ลาภา
ความไม่มีโรค เป็นลาภอันประเสริฐ
ความไม่มีโรค จึงเป็นสิ่งที่มนุษย์ ทุกคนต้องการเพราะมนุษย์กลัวความตาย ที่จะมาจากโรค ต่าง ๆ

• ไม่มีใครอยากเจ็บป่วย
• ไม่มีใครอยากเป็นโรคมะเร็ง
• ไม่มีใครอยากเป็นโรคหัวใจ
• ไม่มีใครอยากเป็นโรคเอดส์
• ไม่มีใครอยากเป็นโรคเบาหวาน
• ไม่มีใครอยากเป็นโรคซาร์ส
• ไม่มีใครอยากเป็นโรคทุกชนิด
• แต่สัจธรรมก็คือความจริงเสมอ คนเราต้องมีการเจ็บป่วยด้วย โรคต่าง ๆ
  

25. ททมาโน ปีโย โหติ
ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก

• พระพุทธเจ้าให้ธรรมะ จึงเป็นที่รักเคารพของชาวพุทธ
• พ่อแม่ให้การอบรมเลี้ยงดู จึงเป็นที่รักของลูก
• ครูอาจารย์ให้การสั่งสอน วิชาการความรู้ จึงเป็นที่รักของศิษย์
• ในหลวงทรงปกครองโดยธรรม ทรงดูแลสุขทุกข์ของประชาชน จึงเป็นที่รักเคารพของพสกนิกร
• นายกรัฐมนตรีให้โดยการพัฒนา ประเทศชาติด้วยความซื่อสัตย์ จึงเป็นที่รักของประชาชน
• นายให้ความเมตตาเอื้อเฟื้อ จึงเป็นที่รักของบ่าว
• เพื่อนให้ความเป็นเพื่อนแท้ จึงเป็นที่รักของเพื่อน

26. ทนฺโต เสฎฺโฐ มนุสฺเสสุ
มนุษย์ที่ฝึกตนเองดีแล้ว เป็นคนประเสริฐ

• ฝึกกายตนเองให้อยู่กรอบของศีล 5
  • ไม่ฆ่าสัตว์ ไม่เบียดเบียนสัตว์ ไม่ทารุณสัตว์ (คนและสัตว์)
  • ไม่ลักขโมย ไม่ถือเอาสิ่งที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้
  • ไม่ล่วงละเมิดประเวณีในสตรีอื่น นอกจากภรรยาตนเอง
• ฝึกวาจาให้อยู่ในกรอบของศีล 5
  • ไม่พูดปด ไม่พูดหยาบคาย ไม่พูดส่อเสียด
  • ไม่พูดเพ้อเจ้อ ไร้สาระ
• ฝึกใจตนเองให้อยู่กรอบของความถูกต้อง
  • ไม่โลภอยากได้ของผู้อื่น ไม่คิดพยาบาท มุ่งร้ายอาฆาตผู้อื่น
  • ไม่คิดผิดไปจากทำนองคลองธรรม
• ศีล 5 ได้ชื่อว่า หลักธรรมขั้นพื้นฐานของมนุษย์ (มนุษยธรรม)

27. สุ.จิ.ปุ.ลิ. วินิตุตฺโต กถํ โส ปณฺฆิโต ภเว
คนที่ปราศจาก สุ.จิ.ปุ.ลิ. จะเป็นบัณฑิตได้อย่างไร
คนที่พร้อมด้วยธรรมะ 4 ประการนี้ ย่อมเป็นคนฉลาดได้โดยไม่ยาก

• คนจะเป็นบัณฑิต (คนฉลาด) ไม่ได้ ถ้าขาดธรมะ คือ
  • ขาด สุ. คือการฟัง การดู การสังเกต การจำ
  • ขาด จิ. คือการคิด การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ การทดลองปฏิบัติ
  • ขาด ปุ. คือการถาม การสนทนา การโต้เถียง การเสนอแนะ การออกความคิดเห็น
  • ขาด ลิ. คือการเขียน การบันทึก การจด การเก็บข้อมูลต่าง ๆ

28. อตฺตนา ว กตํ ปาปํ อตฺตนา สงฺกิลิสํสติ
ทำบาปเองย่อมเศร้าหมองเอง
คนไม่ควรทำบาป เพราะสร้างทุกข์ให้แก่ตนเอง

• สัตว์ย่อมมีกรรมเป็นของตนเอง
• ใครทำกรรมใดย่อมได้รับกรรมนั้น
• คนทำบาปย่อมมีจิตใจที่เศร้าหมองเอง
• คนทำบาปย่อมได้รับความทุกข์เอง
• คนทำบาปย่อมได้รับคำติเตียนเอง
• คนทำบาปย่อมสูญเสียชื่อเสียงเอง
• คนทำบาปย่อมได้รับการประณามจากสังคมเอง
• คนทำบาปย่อมเดือดร้อนตลอดชีวิต
• คนทำบาปย่อมใช้ชีวิตอย่างไม่มีความสุข

29. ปญฺญาว ธเนน เสยฺโย
ปัญญาแลประเสริฐกว่าทรัพย์
ปัญญาคือความรู้ จึงเป็นสิ่งที่คงทนและประเสริฐกว่าทรัพย์

• ความรู้ยิ่งให้ยิ่งมีมากขึ้น
• ความรู้เป็นสิ่งที่ไม่มีวันหมดไป
• ความรู้เป็นสิ่งที่แสวงหาได้จากที่ทั่ว ๆ ไป
• ความรู้เป็นสิ่งที่ทุกคนให้กันได้
• ความรู้เป็นสิ่งที่มีอยู่ทุกหนทุกแห่ง
• ผู้มีความรู้ย่อมสามารถบริหารทุกสิ่งทุกอย่างได้
• ทรัพย์สินที่หาได้มา ย่อมมีวันหมดไปได้
• ทรัพย์สินเป็นวัตถุ จึงมีอันเสื่อมสลายไปตามกาลเวลา
• ทรัพย์สิน แม้เมื่อตายไปก็นำเอาไปไม่ได้
• ทรัพย์สิน ถ้าอยู่ในมือของผู้ไม่มีความรู้ย่อมหมดไปในไม่ช้า

30. สุกรํ สาธุนา สาธุ
ความดี อันคนดีทำได้ง่าย
ความดี เป็นสิ่งที่ต้องการทำ สำหรับคนดี

• พื้นฐานของคนดี คือมีความคิดดี (คิดดี)
• คนดี จึงแสดงออกทางกายที่ดี (ทำดี)
• คนดี จึงแสดงทางวาจาที่ดี (ทำดี)
• คนดีมีพฤติกรรมที่แสดงออกกับผู้อื่นที่ดี
• คนดี มักชอบทำบุญ
• คนดี มักชอบให้ทาน
• คนดี มักมีเมตตา กรุณากับผู้อื่นเสมอ
• คนดี มักมีหน้าตาสดชื่น แจ่มใส มีราศี เอิบอิ่มและเบิกบาน